Antiseptik ve dezenfektanlar, hastaneler ve sağlık merkezlerinde topikal olarak ciltte, sert yüzeylerde ve tıbbi ekipmanlarda yaygın olarak kullanılan antimikrobial maddelerdir.

Antiseptik ve dezenfektanlar mikroorganizmalara olduğu kadar, insan hücrelerine de toksiktirler. Bu nedenle ortamın ve aletlerin temizliğinde kullanılırlar. Bazen de sistemik olarak değil, yüzeysel olarak canlılara uygulanabilirler.

Mikroorganizmalar, tüm canlılar gibi uygun ortam bulduklarında beslenerek çoğalırlar ve yaşamlarını toprak, hava, su gibi cansız ortamlar ile bazı hayvan ve insan vücudu gibi konak canlılar üzerinde sürdürürler. Bu nedenle içtiğimiz suyun, tükettiğimiz yiyeceklerin ve içeceklerin hastalık yapıcı mikroorganizmalardan uzak olması gerekmektedir. Bu tür sağlık koruma çalışmalarında üç farklı kavram vardır. Bunlar  sterilisazyon, dezenfeksiyon ve antisepsidir.

Sterilizasyon: Maddenin üzerinde veya içinde bulunan tüm mikroorganizmalardan arındırılması işlemidir. Bu işlem sonrasında hastalık yapan ve yapmayan tüm mikroorganizmalar ölmektedir. Sadece cansız nesnelere uygulanabilir.

Dezenfeksiyon: İnsanlarda hastalık yapma özelliği olan mikropları uzaklaştırma işlemidir. Dezenfeksiyon işleminde kullanılan ve genellikle kimyasal içerikli maddelere Dezenfektan denir

Antisepsik:  Canlı dokuların üzerindeki veya içindeki mikroorganizmaları, genellikle kimyasal maddeler kullanılarak ortadan kaldırmaya yönelik uygulamalardır. Antisepsi amacı ile kullanılan kimyasal maddelere antiseptik adı verilir. Dezenfektanlarla antiseptikler arasındaki en önemli fark, antiseptiklerin yalnızca canlı dokuya uygulanabilir olmalıdır.    İdeal bir antiseptik, mikroorganizmalara etki gösterirken;

  • Deriyi, vücut dokularını ve hücrelerini tahrip etmemeli,
  • Mikroorganizmaların üremesini engellemelidir.

     İdeal bir dezenfektan;

  • Geniş bir antimikrobial spektruma sahip,
  • Organik maddelerden ve kullanılan diğer kimyasallardan etkilenmemesi
  • Kullanıcıya zarar vermemeli, kokusuz, ekonomik olmalı
  • Yüzeye uyum göstermeli, aşındırma ve bozulmaya neden olmamalı
  • Uygulanan yüzeylerde kalıcı etkiye sahip olmalı, temizleyici özelliğe sahip olmalı
  • Suda kolay çözünebilir olmalı
  • Konsantre ve seyreltilmiş kullanımı dayanıklı olmalıdır.

Dezenfektan kullanımının gerekli olduğu yaşam alanları nerelerdir?

  • Sağlık merkezleri,
  • Hastaneler
  • Enfeksiyon riski olan tüm alanlar,
  • Halkın ortak kullanım alanları,
  • Alışveriş merkezleri,
  • Okullar, yurtlar, kreşler, dershaneler,
  • Ev ve iş yeri ortamı,
  • İnsan teması olan her yerde kullanılabilir

İlgili Mesajlar